Chợ truyền thống ở Việt Nam mai này ra sao?

Chợ truyền thống ở Việt Nam mai này ra sao?

Thứ Tư, 03 tháng Hai năm 2016 10:43

Tác Giả: Hòa Ái, phóng viên RFA

Một chợ chồm hổm ở Hà Nội hôm 30/5/2015. AFP photo

Các chợ truyền thống ở Việt Nam không chỉ là nơi buôn bán mua sắm đơn thuần mà còn là nét văn hóa đặc sắc trong sinh hoạt cộng đồng của người Việt, đặc biệt trong dịp lễ lạc cuối năm.

Do cấu trúc làng xã và văn hóa cộng đồng của người Việt mà các phiên chợ được hình thành đã rất lâu đời. Với nhu cầu trao đổi hàng hóa và chỉ cần có kẻ mua người bán thì các chợ chồm hổm xuất hiện ở đầu làng, bến nước hay ngã ba đường cái từ nhiều thế kỷ trước.

“Đi chợ” dường như là nếp sinh hoạt hằng ngày không thể thiếu trong mỗi gia đình ở Việt Nam. Dẫu qua bao thăng trầm theo thời cuộc nhưng những hình ảnh buôn bán tấp nập, nhộn nhịp của các chợ như Đồng Xuân ở Hà Nội, Đông Ba ở Huế, Bến Thành ở Sài Gòn hay chợ nổi Cái Răng ở Cần Thơ vẫn không thay đổi mấy và luôn đọng lại trong ký ức của mỗi người dù chỉ một lần duy nhất dạo qua các chợ này trong đời.

Mặc dù trong xu hướng tiêu dùng hiện đại, Việt Nam ngày càng có nhiều siêu thị và trung tâm thương mại ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu tiện lợi cho người tiêu dùng; tuy nhiên các chợ truyền thống vẫn đóng vai trò chính yếu trong hoạt động mua sắm buôn bán của người dân. Theo số liệu báo cáo của Bộ Công Thương tính đến cuối năm 2010, cả nước có trên 8500 chợ lớn nhỏ. Và, Quyết định số 03/2008/QĐ-BCT của Bộ Tài Chính phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển mạng lưới chợ trên phạm vi toàn quốc đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, được ban hành hồi cuối năm 2007, đã làm thay đổi sinh hoạt của nhiều chợ truyền thống có tên trong báo cáo vừa nêu.

Một trong những vụ việc điển hình là thông tin liên quan đến chợ Tân Hiệp ở Biên Hòa-Đồng Nai. Từ đầu năm 2007, Tỉnh Ủy Đồng Nai ra quyết định xây dựng Trung tâm thương mại kết hợp chợ truyền thống Tân Hiệp. Đến cuối năm 2008, hàng trăm tiểu thương phải di dời sang chợ tạm 3 năm và chờ được sắp xếp kinh doanh ở khu vực tầng trệt và tầng 1 sau khi trung tâm thương mại xây xong. Thế nhưng kể từ tháng 6 năm 2011 cho đến tháng 7 năm 2015, toàn bộ tiểu thương chợ Tân Hiệp phải tập trung 42 lần để phản ánh tình trạng Tỉnh ủy Đồng Nai không thực hiện đúng cam kết, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của tiểu thương. Bà Hiền, một tiểu thương chợ Tân Hiệp, nói với Đài ACTD:

“Cuối cùng bị nhét phía sau, ở trong góc nên tiểu thương không đồng thuận, họ không lấy, không còn chổ cho chợ truyền thống. Ngày mùng 2 tháng 6 năm 2015 họp với Thanht ra Chính phủ với phương án đưa ra Tỉnh phải xây chợ mới chỗ khác nữa nhưng bà con không chịu vì chỗ mới đấy sát đường rầy (xe lửa), là một; với hai nữa, nếu bắt buộc phải nhận thì quyết định phải có chữ ký của Thủ tướng thì tiểu thương mới chịu nhưng Thanh tra không trình ra được và Thanh tra chuyển qua cho Tỉnh phải trình mà Tỉnh 3 năm về trước đã cam kết nhưng quay về đã không còn chợ. Vậy làm sao nghe theo Tỉnh và Thành phố được? Báo chí trong nước thì có báo Thanh tra Chính phủ, báo Thanh Niên, báo Pháp Luật có đăng. Nói chung, tự họ đăng tiểu thương đồng ý nhưng thực tế tiểu thương có ai đồng ý ký đâu?”


Hàng trang trí trong nhà ngày Tết bày bán dọc các chợ nhỏ ở Hà Nội. AFP photo

Trong khi đó, tại Nha Trang, tiểu thương ở chợ Đầm đã 4 lần bãi thị trong năm qua để phản đối việc chính quyền quyết định phá bỏ chợ cũ làm đài phun nước và xây chợ Đầm mới ở khu vực sát bên. Các tiểu thương và người dân Nha Trang-Khánh Hòa nêu lên lý do đây là ngôi chợ tròn duy nhất của Việt Nam, một di tích văn hóa, là địa điểm du lịch mua sắm đồng thời là nơi mưu sinh của phần lớn dân chúng địa phương thì cớ sao lại đập bỏ khi chợ còn kiên cố? Họ đặt ra câu hỏi với chính quyền các cấp có phải đó là sự lãng phí ngân sách và tiền của dân hay không?

Những tháng cuối năm 2015, hình ảnh tiểu thương ở các chợ truyền thống từ Nam ra Bắc phản đối dẹp bỏ chợ cũ và bị ép di dời qua chợ mới được loan tải dồn dập trên các kênh truyền thông chính thống lẫn các trang mạng xã hội. Tiểu thương của khoảng một ngàn hộ kinh doanh tại chợ Phú Hậu, chợ đầu mối nông sản lớn nhất Thừa Thiên-Huế hồi đầu tháng 12 tập trung trước cổng UBND Tỉnh, tay cầm biểu ngữ “Hãy cứu dân nghèo” được ghi trên thùng xốp, thùng carton. Các tiểu thương này chia sẻ:

“Mấy người đầu tư, họ lấy tiền lô quá cao. Một lô mà cả trăm triệu, có lô 180 triệu, lô 120 triệu…Tiền nhiều quá, không cách chi đóng nổi”.

Xung đột với tiểu thương

Quyết định hồi cuối năm 2013 về dự án chợ và trung tâm thương mại xây dựng trên khu đất bãi giữ xe, là nơi luân chuyển hàng của tiểu thương chợ Nành ở xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm đã tạo nên sự xung đột giữa chủ đầu tư và tiểu thương ở chợ vải đầu mối này. Hẳn nhiều người còn nhớ những ngày cuối tháng 12, sự xung đột lên đến đỉnh điểm khi hàng ngàn học sinh phổ thông nghỉ học cùng phụ huynh tụ tập trước UBND Xã để phản đối quyết định của chính quyền địa phương. Một tiểu thương chợ Ninh Hiệp lên tiếng trong đợt bãi thị vừa qua:

“Thời kỳ này là thời kỳ Tết, bà con buôn bán rất nhiều hàng mà như thế này là rất ảnh hưởng đến việc buôn bán của bà con, miếng cơm manh áo của 17 nghìn nhân dân Ninh Hiệp”.

Tại đồng bằng sông Cửu Long, các tiểu thương chợ Cái Tàu Hạ, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp cũng đang trong tình trạng kêu cứu bị ép di dời qua chợ mới xây. Câu trả lời chung của tất cả tiểu thương các chợ truyền thống mà Đài RFA liên lạc đều cho rằng họ bức xúc vì đề án quy hoạch chợ chẳng mang lại lợi ích nào mà còn làm khổ cho dân vì:

“Chính quyền móc nối với chủ đầu tư thầu chợ nên họ quy hoạch không tốt cho dân mà chỉ tốt cho túi tiền của họ thôi.”

Qua những diễn biến phản kháng của tiểu thương khắp nơi trong năm 2015 làm dấy lên câu hỏi rằng quyết định của Bộ Tài Chính quy hoạch tổng thể mạng lưới chợ ở VN có thể dẫn đến sự triệt tiêu các ngôi chợ truyền thống hay không? Trong khi câu hỏi này vẫn chưa có lời đáp từ các cơ quan chức năng thì nét sinh hoạt “đi chợ Tết” cổ truyền những ngày giáp Tết Bính Thân ngoài âm thanh hỗn tạp sinh động của các buổi chợ cuối năm còn có những tiếng la ó giằng co giữa tiểu thương với những người làm công tác đặt biển báo cấm vào các khu chợ cũ.

“Công an để đó…Người ta mua bán ở đây mà mấy ông chận là chận làm sao?...Không cho vô…Quá đáng!...Đồng lòng với nhau mới được, đồng lòng biểu tình”.

Và những âm thanh, hình ảnh đó khiến nhiều người liên tưởng đến số phận các chợ truyền thống mai này sẽ ra sao?

Người Việt Nam thật là đạo đức giả

"Một số người Việt đạo đức giả"

05/05/2016  14:35 GMT+7

“Người Việt Nam thật là đạo đức giả. Họ than phiền và tức giận về những gì đang xảy ra với những con cá nhưng chính họ lại đang phá hoại đất nước của họ”, một người nước ngoài nhận xét.

Dịp lễ 30/4 và 1/5, nhiều điểm du lịch trong nước đón hàng nghìn lượt khách mỗi ngày. Không chỉ chịu cảnh quá tải, nhiều nơi du khách khi đi tham quan, mua sắm, ăn uống thiếu ý thức đã xả rác bừa bãi, tràn lan. Kết thúc kỳ nghỉ, hình ảnh đọng lại tại các địa điểm du lịch là rác và rác.

Đặc biệt là tại các khu du lịch biển như bãi biển Quất Lâm (Nam Định), bãi biển Hải Tiến (H.Hoằng Hóa, Thanh Hóa), bãi biển Cồn Vành (Thái Bình), Khu vực tắm biển tại xã đảo Tam Hiệp, huyện Núi Thành tỉnh Quảng Nam....du khách thản nhiên xả rác vô tư trên bờ biển.

Hình ảnh chụp tại Cồn Vành, Thái Bình (Ảnh: Nguyễn Thị Hiền).

Trong khi vụ việc cá chết hàng loạt ở miền Trung đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về hiện tượng ô nhiễm môi trường biển thì hình ảnh xả rác bừa bãi càng khiến nhiều người bức xúc.

Trần Hùng John, chàng Việt kiều Mỹ cảm thấy buồn và xấu hổ khi nhìn những hình ảnh mà bạn bè quốc tế đăng trên nhiều diễn đàn khác nhau về việc xả rác của người Việt. Người nước ngoài cho rằng người Việt đạo đức giả vì vừa than phiền tức giận về những gì xảy ra với những con cá thì chính họ lại đang phá hoại đất nước bằng cách xả rác bừa bãi.

Trong kỳ nghỉ vừa rồi ở Việt Nam, Hùng còn tận tai nghe thấy một người bố nói với con nhỏ của anh ta là "cứ vứt rác xuống đường đi". 

Bờ biển dài trải đầy rác (ảnh zing)

Khu vực tắm biển tại xã đảo Tam Hiệp, huyện Núi Thành tỉnh Quảng Nam cũng rơi vào tình trạng ngập ngụa rác (Ảnh: Thiên Sơn).

Hùng John chia sẻ: “Trong khi cả nước đang tranh luận về vụ cá chết ở miền Trung, tôi muốn được nhắc mọi người nhớ rằng chính con người Việt Nam chúng ta vẫn là thủ phạm lớn nhất đang phá huỷ đất nước. Thật buồn nhưng đúng là như thế. Đã đi dọc Việt Nam hai lần, số lượng rác và mức ô nhiễm mà tôi nhìn thấy làm tôi rất buồn và giận. Vứt rác bừa bãi quá nhiều, sông và suối bị nhiễm bẩn, đốt rác và các nguyên liệu khác bừa bãi... còn nhiều nhiều việc như thế. Một đất nước xinh đẹp đang bị làm ô nhiễm bởi chính con người của nó.

Chắc chắn sẽ có nhiều tranh luận ví dụ như Việt Nam vẫn đang phát triển, hoặc cơ sở hạ tầng còn kém nhưng tất cả những điều đó chỉ là nguỵ biện cho một thực tế đơn giản là không có nhiều người ở đây quan tâm đến môi trường, hoặc không đủ quan tâm để hành động. Và sẽ chẳng có gì thay đổi, thậm chí cả sau sự cố về cá này”.

“Tôi đoán là một vài người sẽ cảm thấy bị xúc phạm nhưng đây là một sự thật rất thật. Trước khi Việt Nam cần được cứu khỏi bất cứ thế lực bên ngoài nào, thì Việt Nam cần phải tự cứu khỏi mình trước”, Hùng John nói.

Ở đâu có bóng dáng khách du lịch, ở đó có rác (nguồn ảnh phượt)

Rất nhiều độc giả khác cũng bày tỏ sự bức xúc với hành động xấu xí, thiếu ý thức của người Việt khi đi du lịch.

“Lối sống ăn đâu xả đấy, vô văn hóa ...lớp người này không được dạy dỗ giáo dục nên coi thường mọi quy định vì cộng đồng, đến nay cũng chưa phải đã muộn chúng ta cần giáo dục lớp trẻ từ khi còn nhỏ ở cả gia đình, nhà trường, xã hội mới mong có tương lai không còn người xả rác nơi công cộng”, một độc giả bày tỏ.

“Dân mình ý thức kém! Đó là thực tế. Cần phải phạt nặng bằng tiền và lao động công ích! Bắt dọn sạch chỗ rác anh vừa vất và chỗ khác nữa, nếu có do không bắt được! Sau đó nêu đích danh, nơi làm việc, ảnh (tùy trường hợp), đặc biệt những người viên chức, người có học thức, tuổi đời từ 18 - 55. Chỉ có thế đất nước này mới sạch đẹp!”, một độc giả khác tiếp lời.

K. Minh

vietnamien. 05.05.2016

Tình hình các tôn giáo năm 2050 sẽ như thế nào?

Tình hình các tôn giáo năm 2050 sẽ như thế nào?

27.04.2016

Theo một nghiên cứu của Trung tâm nghiên cứu Pew, Kitô giáo có thể vẫn còn là tôn giáo lớn nhất trên thế giới cho đến giữa thế kỷ 21, đặc biệt là ở châu Phi. Nghiên cứu cho biết, ước tính đến năm 2050, số Kitô hữu chiếm 31,4% dân số thế giới và số người Hồi giáo là 29,7%.

Tháng Tư năm nay, Trung tâm nghiên cứu Pew của Hoa Kỳ chuyên về các vấn đề tôn giáo, đã công bố một nghiên cứu về bức tranh toàn cảnh tôn giáo trên thế giới vào năm 2050.

Ghi nhận đầu tiên của dự báo này là sự phát triển rất mạnh mẽ của Hồi giáo (tăng 73%): từ 1,6 tỉ lên 2,76 tỉ tín đồ, theo sát Kitô giáo (từ 2,17 tỷ lên 2,92 tỉ).

Tại châu Âu, số người Hồi giáo sẽ vào khoảng từ 8,4% đến 10,2%, tùy thuộc vào tác động của phong trào di dân. Một số quốc gia như Bosnia-Herzegovina hoặc Macedonia có thể trở thành quốc gia đa số là người Hồi giáo.

Người Hồi giáo có tỉ suất sinh cao nhất

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của Hồi giáo chủ yếu có nguyên nhân nhân khẩu học: với tỉ suất sinh là 3,1 con trên một phụ nữ, người Hồi giáo có một tỉ suất sinh cao hơn nhiều so với những người theo các tôn giáo khác: Kitô giáo là 2,7 và Phật giáo là 1,6.

Thật vậy, đối với các Phật tử, tỉ suất sinh thấp này sẽ dẫn đến tình trạng chựng lại về số các tín đồ (khoảng 486 triệu). Ngược lại, Ấn giáo (từ 1 tỉ lên 1,38 tỉ tín đồ) và Do Thái Giáo (từ 13,8 triệu lên 16 triệu tín đồ) chưa bao giờ có nhiều tín đồ như thế trong suốt lịch sử của mình; dù vậy tại Hoa Kỳ, Do Thái giáo sẽ không còn là tôn giáo lớn nhất (ngoài Kitô giáo), và phải nhường vị trí dẫn đầu cho Hồi giáo.

Mặc dù số lượng người vô thần, bất khả tri hay không theo tôn giáo nào tiếp tục gia tăng (từ 1,1 tỉ lên 1,3 tỉ người), nhưng tỉ lệ của họ so với dân số thế giới vẫn sẽ giảm từ 16% xuống 13,2%, trừ ra tại một số nước phương Tây.

Về lĩnh vực này, Hoa Kỳ và Pháp sẽ là ngoại lệ: số người không theo tôn giáo tiếp tục gia tăng tại hai quốc gia này, đến độ tại Pháp, họ sẽ trở thành nhóm đa số vào năm 2050 (44% dân số)

Tương lai của Kitô giáo ở châu Phi

Cho đến năm 2050, Kitô giáo vẫn là tôn giáo lớn nhất trên thế giới. Và tương lai của Kitô giáo chắc chắn nằm ở châu Phi: vào năm 2050, cứ 10 Kitô hữu thì có 4 người ở vùng Nam Sahara.

Sau đó, Trung tâm Nghiên cứu Pew dự báo Hồi giáo sẽ dần dần bắt kịp Kitô giáo. Đến năm 2070, tín đồ của hai tôn giáo này đều chiếm 32,3% dân số thế giới; và đến năm 2100 Hồi giáo sẽ vượt lên với 34,9% dân số thế giới so với 33,8% của Kitô giáo.

Nicolas Senèze (La-Croix)

THẢM HỌA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN TẠI MIỀN TRUNG

GIÁO PHẬN VINH

BAN CÔNG LÝ VÀ HÒA BÌNH

 Xã Đoài, ngày 27 tháng 4 năm 2016   

THÔNG CÁO VỀ THẢM HỌA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN TẠI MIỀN TRUNG

 “Mẹ Trái Đất đang kêu gào vì sự hủy hoại của chúng ta qua việc sử dụng của cải một cách vô trách nhiệm và bóc lột các tài nguyên. Chúng ta tự xem mình là sỡ hữu chủ, nên được quyền bóc lột ra sao tùy ý. Bạo lực nằm trong trái tim bị tội lỗi gây thương tích của con người, đã xuất hiện rõ ràng qua các hiện tượng bệnh lý, mà chúng ta có thể ghi nhận trong đất đai, trong không khí và trong mọi dạng thức của sự sống. Trái Đất của chúng ta đang bị bóc lột và tàn phá là một trong những người nghèo bị bỏ rơi và bị đối xử tàn tệ nhất, nó đang ‘rên siết và quằn quại’ (Rm 8, 22)” (Đức Thánh Cha Phanxicô, Thông điệp Laudato Si’, Số 2).

Trong những ngày qua, người dân miền Trung phải chứng kiến cảnh “rên xiết và quằn quại” của biển khi hàng trăm tấn cá bị chết do ô nhiễm môi trường trôi dạt vào bờ. Hoạt động đánh bắt thủy hải sản để mưu sinh từ bao đời nay của hàng ngàn hộ dân đã bị hoàn toàn đình trệ. Hàng ngàn hecta đầm hồ nuôi trồng thủy hải sản và làm muối đang lâm vào cảnh khốn đốn. Thực phẩm độc hại lan tràn, dịch vụ nghề cá và du lịch đang chịu những hậu quả tai hại. Nghiêm trọng nhất, sức khỏe và mạng sống của hàng triệu người dân đang bị đe dọa. Tương lai của nòi giống Việt sẽ đi về đâu khi phải sống trong một môi trường tệ hại mà ngay cả tôm cá, với bản năng tự nhiên mãnh liệt của nó, cũng không sống nổi.

Sự kiện này không còn là một biến cố nguy hiểm, mà là một thảm họa cho thế hệ hiện tại và cho cả các thế hệ tương lai.

Đã nhiều ngày trôi qua, người dân đang sống trong khốn đốn, hoang mang lo sợ và cả phẫn nộ vì các cơ quan chức năng vẫn ù lỳ chưa chính thức công bố nguyên nhân gây ra thảm họa; chính quyền địa phương thì im lặng một cách vô trách nhiệm đến ghê sợ; một số quan chức còn đưa ra những phát biểu ngang ngược, coi thường tính mạng con người và pháp luật.

Trước tình trạng này, Ban Công lý và Hòa bình Giáo phận Vinh, với ý thức trách nhiệm của mình, yêu cầu nhà cầm quyền:

1. Gấp rút thành lập một Ủy ban điều tra độc lập cấp Chính phủ, với sự cố vấn của các chuyên gia trong nước cũng như các cơ quan quốc tế có uy tín trong lĩnh vực bảo vệ môi sinh, để truy tìm nguyên nhân, đồng thời đưa ra những giải pháp thích đáng nhằm ngăn chặn thảm họa trong hiện tại và cả tương lai.

2. Trong khi chờ đợi những giải pháp toàn diện, phải nhanh chóng áp dụng các biện pháp tạm thời để khắc phục thảm họa. Tạm thời ngưng hoạt động của các khu công nghiệp, các nhà máy đang thải chất thải ra biển. Hỗ trợ ngư dân, hộ gia đình nuôi trồng thủy hải sản, làm muối và các doanh nghiệp để họ có cuộc sống ổn định và duy trì nghề nghiệp của họ. Xử lý xác cá chết một cách an toàn, đúng quy trình và ngăn chặn việc phát tán nguồn thực phẩm độc hại này.

3. Làm rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc gây ra thảm họa này.

Trong khi chính quyền chưa bảo vệ quyền lợi của người dân một cách thích đáng, chúng tôi kêu gọi mọi người dân hãy biết tự bảo vệ chính mình. Xin anh chị em cầu nguyện và liên đới chia sẻ những khó khăn với các nạn nhân trong thảm họa này.

Để đạt tới một sự phát triển hài hòa và bền vững trong đó con người cũng như thiên nhiên đều được tôn trọng, chúng tôi kêu gọi những cá nhân, cơ quan hữu trách, các doanh nghiệp và tất cả mọi người cùng chung tay hành động vì tương lai của dân tộc và vì trách nhiệm của chúng ta đối với môi trường.

BAN CÔNG LÝ VÀ HÒA BÌNH

GIÁO PHẬN VINH

Nguồn: giaophanvinh.net

Chuyện tình báo trong The Sympathizer

Chuyện tình báo trong The Sympathizer

Thứ Sáu, 29 tháng Tư năm 2016 00:43

Tác Giả: Bùi Văn Phú

Nhà văn Viet Thanh Nguyen


Hơn một thập niên qua, cuộc chiến Việt Nam không còn được chính giới Mỹ nhắc đến nữa, ngay cả trong các kỳ tranh cử tổng thống.

Sau kỳ bầu chọn giữa ứng cử viên John Kerry, cựu chiến binh từng phục vụ tại Việt Nam, đối đầu với George W. Bush (con) vào năm 2004 thì trong các cuộc vận động sau đó, cụm từ “Cuộc chiến Việt Nam” đã lùi vào lịch sử, thay vào là Iraq và Afghanistan.

Kỳ bầu cử năm nay, ứng cử viên Ted Cruz có đề nghị ném bom trải thảm để tiêu diệt ISIS, nhưng không ai nhắc đến cuộc chiến cách đây nửa thế kỷ, khi Mỹ dùng B-52 ném bom như trải thảm để tiêu diệt các căn cứ của Việt Cộng.

Ted Cruz còn quá trẻ hay ông không có nhiều hiểu biết về cuộc chiến Việt Nam nên đã đề nghị như thế mà không lường hậu quả sẽ ra sao. 
Cũng không có một nhà báo nào đặt cho ông câu hỏi nếu phải đem quá khứ Việt Nam ra soi chiếu cho tương lai, ông sẽ nghĩ sao về bom trải thảm.

Các ứng cử viên Bernie Sanders và Donald Trump có nhắc đến hai chữ Việt Nam trong khi đi vận động tranh cử, nhưng là trong khung cảnh phản đối hiệp định thương mại TPP đã được Việt Nam ký kết với Hoa Kỳ.

Nhưng cuộc chiến Việt Nam đang được gợi lại qua tiểu thuyết “The Sympathizer” – Cảm tình viên – của Viet Thanh Nguyen (Nguyễn Thanh Việt). Một tác phẩm đã có rất đông độc giả tìm đọc trong nhiều tháng qua.

Đó là một câu chuyện tình báo, như James Bond hay Z-28, xoay quanh vấn đề độc lập, tự do của người Việt và hệ lụy của cuộc chiến với tất cả những đớn đau và phản bội đã được tác giả dựng lại một cách thật hồi hộp, hấp dẫn trên từng trang sách.

Nhân vật chính trong tiểu thuyết được sinh ra, từ nhỏ bị khinh chê vì là con lai, lớn lên đi du học Mỹ, trở về gia nhập quân đội Việt Nam Cộng hòa, lên đến cấp bậc đại úy và là cảm tình viên cộng sản.

Người con lai đó là hai nửa, một nửa từ linh mục Pháp và nửa kia là bà mẹ người Việt. Có điều gì trớ trêu hơn nữa không, hay cũng chỉ như tiểu thuyết “The Thorn Birds” của Colleen McCullough về một tu sĩ công giáo đã được dựng thành phim tập nhiều bộ?

“Cảm tình viên” nhắc đến những tín điều của đạo công giáo, với các kinh bổn, kinh tin kính mà ngay chính một linh mục không giữ được đức tin. 

Cũng như niềm tin vào việc lấy lại quê hương của một cựu đề đốc, sau tháng Tư 1975 đã lập căn cứ kháng chiến ở Thái Lan. Hay một cán bộ chính ủy trại giam tù cải tạo với niềm tin tuyệt đối vào chủ thuyết Mác-Lê và tư tưởng Hồ Chí Minh, qua câu nói mà người Việt ai cũng đã nghe qua: “Không có gì quí hơn độc lập, tự do”.

Tin vào tôn giáo, tin vào lý tưởng tự do, hay tin vào cách mạng, nhưng tất cả rồi chỉ là những phản bội.

Sàigòn ngày 30-4-1975

Câu chuyện bắt đầu vào những ngày hỗn loạn cuối tháng 4/1975, khi cảm tình viên được di tản bằng máy bay từ Sài Gòn qua Guam, đi theo một tướng của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, là cấp chỉ huy trực tiếp, cùng với một người bạn là Bốn, đã uống máu ăn thề với nhau từ ngày còn học sinh. Một bạn chí thân khác của hai người, là Mẫn, thì ở lại.

Sau cuộc di tản, cộng đồng người Việt tị nạn ở Mỹ thành hình và gồm đủ mọi thành phần, làm nhiều công việc khác nhau, bác sĩ, luật sư, gác dan, bồi bàn, làm vườn hay chỉ lãnh trợ cấp xã hội.

Ông tướng qua Mỹ mở tiệm rượu nhưng vẫn quan tâm chuyện chính trị, muốn lấy lại quê hương và được người của CIA cũng như một số dân cử ủng hộ.
Vì thế không khí chống cộng hừng hực trong cộng đồng.

 Bốn là người sống chung với cảm tình viên và chỉ muốn tiêu diệt những người cộng sản. Nhiều cựu sĩ quan, binh sĩ mong muốn được trở về lấy lại quê hương. 

Trong nhà, trong chung cư nhiều người Việt, dù là cựu chiến sĩ hay sinh viên phản chiến đều có treo đồng hồ mang hình bản đồ nước Việt Nam, lúc nào cũng chỉ giờ Sài Gòn để nói lên nỗi nhớ quê hương của họ.

Nhưng là một điệp viên hai mặt nên từ khi định cư ở Mỹ cảm tình viên vẫn liên lạc và báo cáo các tin tức sinh hoạt của cộng đồng người Việt tị nạn với cán bộ trong nước, qua đường dây bên Pháp là một người dì. 

Những bức thư có khi dùng mật mã, có khi viết bằng loại mực không hiện mặt chữ. Các hoạt động của cựu tướng, của những hội Cựu chiến sĩ Quân lực Việt Nam Cộng hòa, của mặt trận, của các phong trào yểm trợ kháng chiến, các chương trình gây quỹ đều được báo cáo về trong nước.

Đan xen là những cuộc tình giữa cảm tình viên với nữ thư ký của trưởng khoa, với con gái của ông tướng là cựu sinh viên Đại học Berkeley có tư tưởng tiến bộ phóng khoáng.

Viết về chiến tranh Việt Nam là nói đến những đau thương, ngoài những cái chết vì bom đạn, chết ngoài chiến trường còn là những đau đớn vì tra tấn để khai thác tin tức. 

Việt Cộng tra tấn người của Việt Nam Cộng hòa như cảnh trong phim do Hollywood sản xuất, hay trong “phòng trắng” theo cách tra tấn của CIA dạy cảm tình viên tại trung tâm thẩm vấn ở Sài Gòn trước đây, để rồi chính những hành hạ đó sau này lại được dùng để điều tra cảm tình viên sau khi bị bắt trên đường xâm nhập vào Việt Nam.

Tác giả đã dựng lên những vụ giết người thật éo le. Đó là những vụ ám sát vì lý do chính trị nhưng có thể hiểu là vì tình, vì bị cướp.
Như cái chết của cựu thiếu tá mà Bốn và cảm tình viên chủ mưu ám sát rồi dàn cảnh như là nạn nhân bị cướp giết.

Một chủ báo từng là sinh viên du học Mỹ, có tư tưởng phản chiến, làm báo đưa tít: “Move on. War over” cùng đăng những bài viết kêu gọi “hòa giải, trở về xây dựng quê hương” mà cựu tướng cho là thân cộng và ông chỉ nói một câu là cảm tình viên biết sẽ phải làm gì.

Thế là chủ báo chết, được dàn dựng để bên ngoài cho là chết vì tình, cuộc tình giữa chủ báo và người phụ nữ cực tả gốc Nhật mà cảm tình viên cũng mê, từng ân ái với cô.

Giết nhà báo xong, cảm tình viên được ông tướng đưa qua Thái Lan cùng với Bổn và hai cựu sĩ quan nữa để tham gian kháng chiến, lấy lại quê hương. 
Nhưng thực trong tâm cựu tướng muốn chia cắt quan hệ của cảm tình viên với con gái của ông.
Tiểu thuyết kết thúc bất ngờ khi cán bộ chính ủy cho cảm tình viên rời trại học tập cải tạo và giúp để vượt biển vào đầu năm 1979, từ Sài Gòn, cùng với Bốn.

 Ra đi lần này, cảm tình viên đem theo 295 trang giấy viết tự kiểm thảo trong hơn một năm bị giam trong trại học tập ở miền Bắc từ khi cảm tình viên, với Bốn và vài kháng chiến quân nữa bị phục kích và bị bắt trong khi xâm nhập vào Việt Nam từ Thái Lan qua ngả Lào.

Cách hành văn lôi cuốn, đưa người đọc đến những ngạc nhiên và hồi hộp liên tục bên cạnh những nét của đời sống người tị nạn ở Mỹ, phảng phất văn hoá Việt qua trang phục, ẩm thực, sinh hoạt học đường, nếp sống gia đình, sinh hoạt văn hoá trước cũng như sau tháng Tư 1975, với ca dao tục ngữ: “Công cha như núi Thái Sơn…”, với thơ Tố Hữu “Mặt trời chân lý chói qua tim”, với văn chương Liên Xô: “Thép đã tôi thế đấy”.

Nhiều lần cụm từ “Không có gì quí hơn độc lập, tự do” được nhắc đến. Đó là câu nói mà người Việt ai cũng biết. Vì câu nói đó mà bao triệu người Việt đã hy sinh để rồi thực tế chỉ là không có gì.

“The Sympathizer” được Nhà Xuất bản Grove Press phát hành năm ngoái và đã được giới bình luận văn chương đưa ra nhiều lời khen trong những tháng qua.


Hôm thứ Hai 18/4 tác phẩm này của Nguyễn Thanh Việt đã được trao giải Pulitzer 2016, thể loại tiểu thuyết hư cấu, là giải thưởng văn chương cao quí nhất ở Hoa Kỳ.

Trên chính trường Mỹ, cuộc chiến Việt Nam đã lùi vào dĩ vãng. Nhưng trên diễn đàn văn chương, ở một góc độ náo đó thì tâm thức nước Mỹ vẫn chưa bao giờ quên. 
Chiến tranh chấm dứt đã 41 năm, nay với giải Pulitzer 2016, cuộc chiến Việt Nam đã được gợi lại, nhưng qua một góc nhìn mới lạ của Nguyễn Thanh Việt, từ một đứa trẻ tị nạn, tốt nghiệp tiến sĩ văn chương từ Đại học Berkeley và đang giảng dạy tại University of Southern California.

Bài thể hiện quan điểm và cách hành văn riêng của người viết, một nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California.